Ο σοσιαλισμός του 21ου αιώνα σε άλλη έκδοση
Ο Τσάβες εμφανίστηκε στο προσκήνιο της Βενεζουέλας όταν οργάνωσε το πρώτο πραξικόπημα το 1992, το οποίο απέτυχε. Αυτό το πραξικόπημα βασίστηκε στις μεταρρυθμίσεις που επιβλήθηκαν το 1989 στη Βενεζουέλα, οι οποίες προκάλεσαν εξεγέρσεις και οδήγησαν μέλη του στρατού της Βενεζουέλας - ανάμεσά τους και ο Τσάβες - να οργανώσουν αυτό το πραξικόπημα μερικά χρόνια αργότερα.
Αυτό το πραξικόπημα απέτυχε όμως και ο Τσάβες οδηγήθηκε στη φυλακή. Έξι μήνες αργότερα, μια άλλη ομάδα αξιωματούχων του στρατού προσπάθησε να οργανώσει ένα δεύτερο πραξικόπημα, το οποίο επίσης απέτυχε. Γενικά, αυτά τα δύο πραξικοπήματα είχαν θετικό αντίκτυπο στην πλειοψηφία του πληθυσμού της Βενεζουέλας.
Όταν ο Τσάβες ανακοίνωσε ότι το πραξικόπημα είχε αποτύχει, είπε ότι “προς το παρόν”, δεν καταφέραμε να πετύχουμε τον στόχο μας. Αυτό το “προς το παρόν”, σημάδεψε την ιστορία της Βενεζουέλας και δημιούργησε ένα μύθο γύρω από το πρόσωπο του Τσάβες, γιατί υποδήλωνε ότι κάποια στιγμή θα υπήρχε συνέχεια.
Πριν από αυτό, ο Τσάβες ήταν παντελώς άγνωστος. Αυτά τα λίγα λεπτά που εμφανίστηκε στην τηλεόραση και το ότι θέλησε να αναλάβει την ευθύνη για το πραξικόπημα, κάτι που δεν είχαν κάνει ποτέ οι πολιτικοί της Βενεζουέλας, να αναλάβουν την ευθύνη για μία αποτυχία, τον έκανε ένα πολύ σημαντικό πρόσωπο, κέρδισε μία υψηλή θέση στην εκτίμηση του λαού της Βενεζουέλας.
Ο επόμενος Πρόεδρος συνειδητοποίησε πόσο δημοφιλής ήταν ο Τσάβες και κατά κάποιον τρόπο, δικαιολόγησε το πραξικόπημα στην Εθνική Συνέλευση και αποφάσισε να απονείμει χάρη στον Τσάβες. Έτσι, μετά από δύο χρόνια στη φυλακή, αφέθηκε ελεύθερος και ξεκίνησε αμέσως να κάνει περιοδείες στη χώρα και να γνωρίζει σε τι κατάσταση βρισκόταν, ως πολίτης. Λίγο πριν τις εκλογές του 1998, αποφάσισε να θέσει υποψηφιότητα για την Προεδρία, συνειδητοποιώντας πόσο δημοφιλής ήταν ακόμα κι ότι είχε πολλές πιθανότητες να κερδίσει. Πράγμα που έγινε. Πήρε το 56% των ψήφων το 1998. Στις εκλογές του 2000, με το νέο Σύνταγμα, πήρε το 60% των ψήφων.
Οι διαρθρωτικές αλλαγές που έγιναν στη Βενεζουέλα, βασίστηκαν στο γεγονός ότι η Βενεζουέλα είναι χώρα που παράγει πετρέλαιο. Τη δεκαετία του ‘70, η οικονομία της χώρας είχε τεράστια άνθιση, εξαιτίας της υψηλής τιμής του πετρελαίου. Υπήρχαν πολλά χρήματα. Ο κρατικός προϋπολογισμός σχεδόν τετραπλασιάσθηκε, μέσα σε μια τετραετία. Η κυβέρνηση είχε τόσα χρήματα που δεν ήξερε τι να τα κάνει, έτσι δημιούργησε πολλά νέα προγράμματα και θεσμούς, οι οποίοι δεν μπορούσαν να χρηματοδοτηθούν αργότερα, όταν η τιμή του πετρελαίου άρχισε να πέφτει, πράγμα που έγινε πολύ γρήγορα, στην αρχή της δεκαετίας του ‘80.
Η κυβέρνηση, πιστεύοντας ότι η τιμή του πετρελαίου θα ανέβαινε ξανά, άρχισε να παίρνει μεγάλα δάνεια. Έτσι η χώρα βρέθηκε βαθιά χρεωμένη σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα. Το 1998, η χώρα ήταν χρεοκοπημένη. Είχε ένα τεράστιο εξωτερικό δάνειο το οποίο δεν μπορούσε να αποπληρώσει κι ένα σωρό προγράμματα που δε μπορούσε πλέον να χρηματοδοτήσει.
Έτσι στράφηκε στην IMF και στην Παγκόσμια Τράπεζα, που έθεσε όρους για τα δάνεια, οι οποίοι αφορούσαν τεράστιες περικοπές σε κοινωνικά προγράμματα, σε παροχές βενζίνης για τα μέσα μεταφοράς, σε παροχές τροφίμων. Αυτό έγινε από τη μία μέρα στην άλλη και ο λαός βρέθηκε εξαπίνης, γιατί ο Πρόεδρος τότε είχε υποσχεθεί ακριβώς το αντίθετο, να κάνει τη Βενεζουέλα όπως ήταν παλιότερα.
Ήταν Πρόεδρος και κατά την περίοδο της άνθισης της οικονομίας το ‘70 και είχε υποσχεθεί τη σπουδαία Βενεζουέλα που είχαν τότε, 20 χρόνια νωρίτερα. Τελικά, έγινε ακριβώς το αντίθετο, διακόπηκε η χρηματοδότηση όλων των κοινωνικών προγραμμάτων. Αυτό προκάλεσε την εξέγερση που έγινε το Φεβρουάριο του ‘98.
Αυτό που γίνεται στη Βενεζουέλα είναι πολύ σημαντικό.
Για πολλούς λόγους. Πρώτον, γιατί η Βενεζουέλα είναι η μόνη χώρα στον κόσμο αυτή τη στιγμή που προσπαθεί απερίφραστα να χαράξει μία πορεία που θα την απαλλάξει από την καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση. Φυσικά, είναι μία τελείως καπιταλιστική χώρα, πλήρως ενταγμένη στο καπιταλιστικό σύστημα. Όμως η κυβέρνηση κάνει σοβαρές προσπάθειες να ξεπεράσει τον καπιταλισμό. Το τι ακριβώς σημαίνει αυτό δεν έχει γίνει σαφές.
Ο Τσάβες το αποκαλεί “σοσιαλισμό του 21ου αιώνα” και λέει πως πρέπει να επαναπροσδιορίσουμε την έννοια του σοσιαλισμού. Δεν είναι σαφές τι εννοεί με τη λέξη “σοσιαλισμό”. Όμως σαφώς απορρίπτει τον καπιταλισμό. Αυτό είναι μοναδικό στον κόσμο σήμερα. Δε γνωρίζω άλλη κυβέρνηση που να προσπαθεί να κάνει κάτι τέτοιο, εκτός από τις παλιές σοσιαλιστικές χώρες.
Ο Τσάβες έχει απορρίψει αυτή την προσέγγιση, λέει πως δε θέλουμε τον σοσιαλισμό του 20ού αιώνα, δηλαδή το σοσιαλισμό της Κούβας ή της Βόρειας Κορέας. Στην ουσία, είναι ένα πείραμα. Φυσικά, πολλά πράγματα έχουν αλλάξει. Υπάρχει μία εντελώς διαφορετική κυβερνητική ελίτ στη Βενεζουέλα, οι φτωχοί έχουν αποκομίσει μεγάλα οφέλη από την Προεδρία του Τσάβες. Έχουν γίνει δραστικές αλλαγές.
Όσον αφορά όμως την αλλαγή της κοινωνικής δομής ή του οικονομικού συστήματος, πράγματα που θα σήμαιναν επανάσταση, δεν έχει γίνει τίποτα προς αυτή την κατεύθυνση. Όμως γίνονται βήματα για να αλλάξει η κοινωνική δομή και το οικονομικό σύστημα. Απομένει να δούμε το αποτέλεσμα αυτής της προσπάθειας.
Gregory Wilpert
ΠΟΛΙΤΗΣ - 20/08/2006